Skip to content
Brucknercasco

Rick van Veldhuizen & Ensemble Klang

de componist

Rick van Veldhuizen

de symfonie

Bruckner ‘Nulde’

het ensemble

Ensemble Klang

Za 14 september, 16:30

Muziekgebouw, Amsterdam

de componist

Rick van Veldhuizen

Bij het tot stand komen van Ricks werken spreekt het verlangen iets eigens, iets compromisloos, te willen realiseren. Rick wil je meeslepen in zijn wereld door deze te verleiden én te choqueren. Daarbij stelt Rick obsessieve eisen aan zijn uitvoerenden, iets dat ook intrigeert en de vraag oproept hoe het resultaat dan gaat klinken. Bruckner ‘annuleerde’ de ‘Nulde’ naar aanleiding van een opmerking van dirigent Otto Dessof, die maar geen thema kon herkennen. Hij koos onmiddellijk en nadrukkelijk voor de 0de symfonie omdat hij ervan overtuigd was zijn creativiteit bij een vroegere Bruckner symfonie kleurrijker en veelzijdiger te kunnen inzetten dan bij de latere. Zijn uitgesproken voorkeur voor samenwerking met Klang ligt in dit verlengde, met name vanwege de uitzonderlijke bezetting van het ensemble, een muzikale infrastructuur die Rick alle kansen geeft zich optimaal uit te vinden. Rick gaat verrassen en het publiek gaat er wat van vinden, dat is een zekerheid.

de nieuwe compositie

Nulls & Voids

Rick over zijn nieuwe compositie: ‘Nulls and Voids’ wordt een radicale herbewerking van het materiaal uit Bruckners zogenoemde ‘Nulde’ symfonie, die hij bij leven ongeldig verklaarde en daarom pas in 1924 – honderd jaar vóór ‘Bruckner Casco’ uitgevoerd werd. Het stuk zal dan ook gaan over muzikale herinnering en associatie: al het materiaal in de symfonie wordt in Nulls and Voids eigenlijk een ‘gevonden voorwerp’, maar ook de ontstaansgeschiedenis van het werk, en Bruckners biografie, spelen mee als gevonden voorwerpen. Bruckner ‘annuleerde’ de ‘Nulde’ naar aanleiding van een opmerking van dirigent Otto Dessof, die geen thema kon herkennen. Juist hierom lijkt het me een uitdaging om het minder lyrische materiaal als lyrisch te herwaarderen, en het meer lyrische materiaal agressiever te maken. 

Deel een, Nulls, neemt elementen uit de hele symfonie en behandelt die op een droge, niet-lyrische manier, zoals de zelfkritische Bruckner het stuk misschien zal hebben gezien na de opmerking van Dessof. Ik rangschik al die ritmische en harmonische elementen op een manier waarbij het materiaal tot op het kleinste element gefilterd wordt. Zo zal het publiek af en toe het marsje van het eerste deel herkennen, maar vaak ook ritmes tot sputterende wolkbreuken horen desintegreren. Hier wordt ook, als knipoog naar Bruckner als organist, het koraal geïntroduceerd dat het tweede deel opent. Het zal echter enigszins vreemd klinken voor de Brucknerliefhebber, want mijn harmonieën zijn altijd microtonaal, gebaseerd op reine intonatie. Hierdoor hebben ze geen richting of neiging tot oplossing – wat júist zo kenmerkend is voor de hoogromantische muziek van Bruckner. 

In deel 2, Voids, wordt er eerst een ‘lege’ muzikale ruimte opgetuigd en beginnen herinneringen te ontstaan aan Bruckners melodieën. Vaak zullen deze in elkaar overlopen of elkaars identiteit aannemen; een walsje wordt een mars, een mars een lamento. Op bepaalde momenten zal de onbestemde muzikale ruimte dreigen te scheuren waardoor er plotse aardverschuivingen optreden in de melodieën, of noten verloren gaan. Dit zijn momenten van agressie, pijn en angst met ook weer plaats voor nieuwe materialen. Totdat aan het einde, ik hoop op een ontroerende manier, plaats ontstaat voor het gewraakte thema dat Bruckner de ‘Nulde’ symfonie ‘ongeldig’ deed verklaren.

‘Nulls and Voids, is echt een opwindend vooruitzicht. Het put uit zijn kennis en passie voor muziekgeschiedenis. Ricks vermogen om nieuwe relaties te leggen met muziek uit het verleden, belooft een breed en gevarieerd concertleven voor dit nieuwe werk omdat het in veel programma’s past: van de hedendaagse muziekwereld tot klassieke muziekpodia en microtonale en elektronische programma’s. We verwachten met Ricks samenwerking een werk te creëren dat in ons repertoire past en nog vele jaren zal worden uitgevoerd.’

het ensemble

Ensemble Klang

Opgericht in Den Haag in 2003, hebben de innovatieve programma’s van Ensemble Klang, hen snel doen opgroeien tot ‘een van de topensembles’ (NRC) in de hedendaagse muziekscene van Nederland. De dynamische benadering van Ensemble Klang van hedendaagse muziek en ‘sonic adventure’ heeft niet alleen een trouw publiek aangetrokken, maar ook gezorgd voor actieve deelnames van enkele van de meest toonaangevende componisten van dit moment.  Een typisch Ensemble Klang-programma combineert complexe muziek die virtuoze nauwkeurigheid én muzikaal risico vereist. Ze zijn geboren ensemble-spelers en doen bijna elk seizoen mee aan muziektheater- en dansprojecten. Klang-leden voelen zich net zo thuis in de concertzaal, in de openlucht op een festival als op een poppodium.

fotografie: Schaapjesfabriek

favorite youtube version

Symphony ‘Nulde’

Luister naar de hele opname van het Koninklijk Concertgebouw met Eduard van Beinum, 1955. In het Allegro kun je het motief uit het eerste deel horen dat mensen in de tijd van Bruckner niet konden (of wilden) identificeren als een thema. Let op het orkest onder leiding van Van Beinum, spelend alsof ze door de duivel bezeten zijn.